Τόμας Μαν – Το μαγικό βουνό Κριτική για ένα κλασσικό βιβλίο

«Το μαγικό βουνό» ήταν για μένα μια πολύ μεγάλη έκπληξη! Αν υπάρχουν βιβλία που μπορούν να ονομαστούν κλασσικά , θα πρέπει να μοιάζουν με «Το μαγικό βουνό». Κατά την γνώμη μου, το βιβλίο αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα της Κλασσικής Λογοτεχνίας – όπως ένα έργο του Μπετόβεν είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα της Κλασσικής Μουσικής.

Η πλοκή είναι απλή και μάλλον αργή. Ένας νέος, από καλή, συντηρητική, γερμανική οικογένεια, αλλά δυστυχώς ορφανός πολύ νωρίς από γονείς, επισκέπτεται τον άρρωστο με φυματίωση εξάδελφό του σε ένα σανατόριο της Γερμανίας, του γίνεται διάγνωση για πνευμονική πάθηση και μένει στο σανατόριο 7 χρόνια. Περνά την νεότητά του και τον πρώτο του έρωτα εκεί. Φεύγοντας από το σανατόριο και εν μέσω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου γίνεται εθελοντής. Δεν γνωρίζουμε αν σκοτώθηκε στον πόλεμο ή όχι. Και η απόφασή του αυτή είναι, κατά κάποιον τρόπο, η τραγική ειρωνία του έργου.

Όμως το θέμα του βιβλίου δεν είναι καθόλου η πλοκή. Ο Τόμας Μαν βρίσκει μια αφορμή, μια απλή – και ίσως βαρετή – ιστορία και μέσα από αυτήν μας τα λέει όλα.

Μιλάει για την ζωή και το θάνατο. Κι ακόμα μιλάει για τον σκοπό της ζωής. Ποιος έζησε πιο αυθεντικά? Ο άρρωστος που περιορίστηκε για χρόνια σε ένα βουνό, με τον εγκλεισμό του σε ένα σανατόριο, αφήνοντας τα όνειρά του για μόρφωση, καριέρα και οικογένεια και τελικά με τον τρόπο αυτό επιβίωσε ή εκείνος που πήρε το ρίσκο, αψήφησε την ιατρική γνωμάτευση, κυνήγησε το όνειρό του, έγινε αυτό που ήθελε, στον βαθμό που του το επέτρεψε τη ταραγμένη του υγεία, και τελικά πλήρωσε με την ζωή του την επιλογή του αυτή?

Μιλάει για την υγεία, την αρρώστια και τον ρόλο της επιστήμης. Η ιατρική στην υπηρεσία του ανθρώπου που προσπαθεί να τον ιάσει, με μεγάλο τίμημα, που μπορεί να κάνει λάθη – που μπορεί να στοιχίσουν ζωές – που δεν είναι δίκαιη και ίδια απέναντι σε όλες τις οικονομικές τάξεις, που είναι τελικά προνόμιο των πλουσίων, που μπορεί να έχει και μια πλευρά καθαρής, οικονομικής εκμετάλλευσης.

Μιλάει για την ευθανασία, την αξιοπρέπεια στον θάνατο και την επιθυμία για πραγματική ζωή. Πόσο διαφορετική είναι αυτή για κάθε άνθρωπο. Πώς ο φόβος του θανάτου μπορεί να κάνει δούλο – ακόμα και να γελοιοποιήσει – έναν άνθρωπο πλήρη ημερών και πόσο γενναία μπορεί αντίθετα να τον αντιμετωπίσει ένας νέος άνθρωπος ή ακόμα κι ένα παιδί που έχει θεωρητικά κάθε δικαίωμα στην ζωή.

Μιλάει για την ιδρυματοποίηση και για την ένταξη στο σύστημα, όποιο κι είναι αυτό. Πόσο ένα σύστημα ισοπεδώνει τον άνθρωπο, ισοπεδώνει τον ψυχισμό του, τον αποκτηνώνει, του καθορίζει τα ενδιαφέροντα, την ψυχαγωγία, τις επιλογές.

Μιλάει για την φιλία και για τους ανθρώπους που γίνονται μέντορές μας, για το πώς ο άνθρωπος με τον οποίο συνδεόμαστε είναι ουσιαστικά ο καθρέφτης μας. Πως η φιλία στηρίζεται και στηρίζει το αξιακό μας σύστημα. Πως γίνεται το στήριγμα μας.

Τέλος μιλάει για τον έρωτα, που είναι πάντα μαγικός, που δεν φοβάται τον θάνατο, την αρρώστια και τις κοινωνικές αποστάσεις. Που είναι τραγικός και αδιέξοδος και γι’ αυτό τον λόγο τελικά άφθαρτος.

Αυτό που με άγγιξε προσωπικά στο βιβλίου του Τόμας Μαν, ήταν η άποψή του – η εμμονή του, θα τολμούσε να πει κανείς – με τον χρόνο. Ένα βιβλίο γραμμένο 100 χρόνια πριν, περιγράφει κατά λέξη τις απορίες που συνεχίζει να έχει η ανθρωπότητα για τον χρόνο, για τον πως τον μετράμε, για το πώς τον αισθανόμαστε. Είναι ο χρόνος ο ίδιος για όλους. Είναι ο χρόνος ο ίδιος παντού στο σύμπαν? Σήμερα, ο χρόνος συνεχίζει να είναι το πιο κρίσιμο ερώτημα στην Θεωρητική Φυσική! Και μάλιστα τα ερωτήματα είναι ακριβώς έτσι διατυπωμένα…

Αυτό όμως δεν κάνει τελικά ένα βιβλίο να είναι κλασσικό? Το ότι είναι διορατικό, είναι πάντα επίκαιρο και θέτει ερωτήματα που είναι αιώνια.

P.S. Στις σκηνές που περιγράφουν το σανατόριο (τα δωμάτια, τα μπαλκόνια με την ωραία θέα όπου έκαναν κούρα κουκουλωμένοι με κουβέρτες οι ασθενείς, στο εστιατόριο) αναγνώρισα πολλά κινηματογραφικά αριστουργήματα (είδα εικόνες από έργα του Χίτσκοκ, από τον Αστακό του Λάνθιμου, από την φωλιά του Κούκου) και από στίχους τραγουδιών (Hotel California…) Χαμογέλασα και σκέφτηκα, πως – που ξέρεις – οι δημιουργοί τους ίσως είχαν διαβάσει «Το μαγικό βουνό» του Τόμας Μαν.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s