“Το μαύρο βιβλίο” – του Ορχάν Παμούκ – ένα βιβλίο για εκείνους που γράφουν

Για το καλό βιβλίο, λένε, πως θα έρθει να σε βρει, την στιγμή ακριβώς, που το χρειάζεσαι πιο πολύ. Θα έρθει να σε βρει, για να σου δώσει απαντήσεις. Μια πιο πολύ, για να σε βοηθήσει να θέσεις τα ερωτήματα. Και μετά – αν είσαι τυχερός – να αφήσει να βρεις τον εαυτό σου μέσα από τις αλήθειες του.

Σε ένα χριστουγεννιάτικο, φιλανθρωπικό παζάρι, όταν όλοι αγοράζουν στολίδια και παιχνίδια και γλυκά, εγώ κάνω ένα κρυφό δώρο στον εαυτό μου – αγοράζω μαζικά τα βιβλία όλης της χρονιάς (ή περίπου όλης της χρονιάς, καθώς ποτέ δεν είναι αρκετά και καθώς ποτέ δεν κρατιέμαι να μην αγοράσω κι άλλα). Ανάμεσα σε άλλα υπήρχε σε πολύ καλή τιμή «Το μαύρο βιβλίο» του Ορχάν Παμούκ.

Έχω ανακαλύψει και αγαπήσει τον Ορχάν Παμούκ εδώ και χρόνια από το Χιόνι του και από την Καινούρια Ζωή. Με γαληνεύει η μελαγχολική γραφή του, η ροή που είναι αργή, ο χρόνος που περνάει τεμπέλικα, όπως τεμπέλικα γίνονται όλα στην Ανατολή. Δεν τον είχα διαβάσει για καιρό τελευταία.

Δεν είχα ιδέα για το θέμα, που διαπραγματευόταν το Μαύρο Βιβλίο. Δεν περίμενα ότι κάποιος τόσο μεγάλος συγγραφέας, κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας, θα έγραφε τόσα πολλά για το θέμα αυτό: για το θέμα του να γίνει κανείς συγγραφέας.

Ποιο είναι το τίμημα και ποια είναι η ανάγκη;

Ποιο κομμάτι της ιστορίας που γράφει ο συγγραφέας είναι αληθινό, ποιο είναι μυθοπλασία;

Ποιος προηγείται: η πραγματική ζωή, ή η ιστορία που γράφεται από τον συγγραφέα;

Αυτό που γράφει ο συγγραφέας είναι η ιστορία της ζωής του, οι εμπειρίες του, οι πληγές του, τα παιδικά του τραύματα;

Ή μήπως η ζωή του ακολουθεί με σκηνοθετικό τρόπο αυτά που γεννήθηκαν στην φαντασία του, αυτά που έγραψε. Μήπως η ιστορία μετατρέπεται σε πραγματικότητα, στην πραγματικότητά του, σε αυτήν την ζωή που είναι καταδικασμένος να ζήσει;

Και οι αγαπημένοι άνθρωποι; Πόσο πληγώνονται από την έκθεση; Πόσο πληγώνονται όταν στα γραπτά του βλέπουν τον χαρακτήρα τους, τα βιώματά τους, τα ελαττώματά τους, τις δυστυχίες τους, τις αδυναμίες τους; Μήπως ο συγγραφέας με την γραφή του φέρνει την δυστυχία σε όλους τους δικούς του ανθρώπους; Και τελικά, μήπως για αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι καταδικασμένος στην αιώνια μοναξιά; Είναι καταδικασμένος να ζει μόνος;

Ο Ορχάν Παμούκ στο Μαύρο Βιβλίο, μέσα από τα λόγια ενός από τους πρωταγωνιστές του βιβλίου το λέει απλά:

«Αυτός που γράφει είναι διάβολος μαζί και άγγελος.»

Η συγγραφή ή ίσως πιο σωστά η διήγηση μιας ιστορίας  – κατά τον Ορχάν Παμούκ (και ίσως και σύμφωνα με την Ανατολική φιλοσοφία) είναι ο μόνος δρόμος για να βρει κανείς τον εαυτό του.

Ένας χαρακτηριστικός δεύτερος χαρακτήρας του βιβλίου, ρωτάει με επιμονή τον μεγάλο συγγραφέα

  • «Εσείς πως καταφέρνετε να είστε ο εαυτός σας;»

Κι όταν ο μεγάλος συγγραφέας προσπαθεί να ξεγελάσει εκείνον που έθεσε το ερώτημα αλλά και όλους τους άλλου, με μια πληρωμένη απάντηση, η μόνη πραγματική απάντηση δίνεται απλά ως εξής.

  • «Κάποιος γίνεται πραγματικά ο εαυτός του μόνο όταν διηγείται τις ιστορίες του.»

Κάτι τέτοιο ίσως να ήθελε να πει και ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, σε μια κουβέντα του, όταν είπε πως η ζωή δεν είναι ότι συνέβει, ούτε ότι θυμόμαστε.

  • «Η ζωή είναι αυτό που μπορούμε να διηγηθούμε, όταν όλα έχουν γίνει και όταν όλα έχουν τελειώσει.»

Δηλαδή η ζωή είναι η ιστορία μας και ο τρόπος που θα το διγηγηθούμε. Και ίσως αυτό να είναι λυτρωτικό. Γιατί έτσι ο καθένας μας είναι ένας εν δυνάμει συγγραφέας.

Και ο αναγνώστης;

Ποια είναι η σχέση του αναγνώστη με τον συγγραφέα; Και δεν μιλάμε εδώ για τον απλό, ανίδεο αναγνώστη αλλά για τον πιστό, αφοσιωμένο, ορκισμένο αναγνώστη, που αγαπά και έχει διαβάσει ολοκληρωτικά έναν συγγραφέα.

Εδώ ο Ορχάν Παμούκ γίνεται εφευρετικός, ειρωνικός και συμβολικός. Αγγίζει την πλοκή και τα κόλπα ενός αστυνομικού μυθιστορήματος.

Ο ένας μεγάλος θαυμαστής – αναγνώστης γίνεται ο καθρέφτης του συγγραφέα. Κλέβει τη ζωή του, μπαίνει στην θέση του, γίνεται εν τέλει εκείνος συγγραφικά, αφού πρώτα έχει χάσει ότι πιο πολύτιμο είχε στην ζωή. Ο συγγραφέας του κλέβει την μεγάλη του αγάπη. Του κλέβει την μόνη γυναίκα που έχει αγαπήσει στη ζωή του. Που την αγαπάει από μικρό παιδί. Και ο αναγνώστης σε αντίποινα παίρνει την θέση του στα άρθρα και στα βιβλία. Η αγάπη αντάλλαγμα για το ταλέντο; Η ευτυχία αντάλλαγμα για την δόξα;

Ο άλλος μεγάλος θαυμαστής – αναγνώστης γίνεται ο τιμωρός. Αφού καταλάβει μέχρι τέλους το άσχημο παιχνίδι, που κατά την γνώμη του, έχει παίξει απέναντι σε όλους, αλλά κυρίως απέναντι στον πιστό αναγνώστη, ο συγγραφέας, αφού δει την ατιμία του συγγραφέα από σε άκρη σε άκρη,  τον τιμωρεί με τελεσίδικο και μη αναστρέψιμο τρόπο. Του αφαιρεί την ζωή.

«”Γιατί τίποτα δεν είναι τόσο καταπληκτικό όσο η ζωή. Εκτός από το γράψιμο. Εκτός από το γράψιμο. Ναι βέβαια, εκτός από το γράψιμο, τη μόνη παρηγοριά”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s